Phạt đền là gì? Luật 14, vị trí thủ môn và các lỗi đá lại

Phạt đền (penalty) là gì? Đó là quả đá trực tiếp từ chấm phạt đền, cách vạch cầu môn 11 m, chỉ có người sút đối mặt thủ môn. Trọng tài thổi phạt đền khi một cầu thủ phòng ngự phạm lỗi đáng hưởng đá phạt trực tiếp ngay trong vòng cấm của đội mình, ví dụ đốn ngã, kéo áo hay chơi bóng bằng tay.

Phạt đền là quả đá phạt dễ ghi bàn nhất của bóng đá. Theo Wikipedia, ở các giải hàng đầu châu Âu trong hơn chục mùa tính tới 2021/22, tỷ lệ thành bàn đi từ 76,5 % ở Tây Ban Nha tới 79,8 % ở Hà Lan. Nghĩa là cứ năm quả thì khoảng bốn quả vào lưới.

Phạt đền được thổi khi nào

Luật 14 của IFAB, tổ chức soạn luật bóng đá, nói gọn: phạt đền được trao khi cầu thủ phạm một lỗi bị phạt trực tiếp trong vòng cấm của chính đội mình, hoặc phạm lỗi ngoài sân nhưng vẫn là một phần của pha bóng. Lỗi xảy ra ở đâu mới quan trọng, chứ không phải bóng ở đâu.

Lỗi bị phạt gián tiếp, như thủ môn cầm bóng bằng tay khi đồng đội cố ý chuyền về bằng chân, không dẫn tới phạt đền dù xảy ra trong vòng cấm. Những pha đó được xử bằng quả đá phạt gián tiếp.

Ý tưởng phạt đền có từ thế kỷ 19. Theo Wikipedia, William McCrum, một thủ môn ở Bắc Ireland, nghĩ ra nó năm 1890, và IFAB thông qua ngày 2/6/1891.

Phạt đền khác loạt luân lưu. Phạt đền là một tình huống trong trận, bóng còn sống sau cú sút. Luân lưu là thủ tục riêng sau khi trận đấu đã kết thúc, giải thích ở bài luật đá luân lưu.

Vị trí từng người khi sút phạt đền

Bóng phải đứng yên, một phần bóng chạm hoặc nằm trùm lên tâm chấm phạt đền. Cột, xà và lưới không được rung lắc. Người sút phải được xác định rõ.

Thủ môn phải đứng trên vạch cầu môn, giữa hai cột, mặt hướng về người sút, cho tới khi bóng được sút. Thủ môn được di chuyển ngang trên vạch. Vào khoảnh khắc bóng được sút, ít nhất một phần bàn chân thủ môn phải chạm vạch, ngang vạch hoặc phía sau vạch. Thủ môn cũng không được làm người sút phân tâm, như cố tình kéo dài thời gian hay chạm cột, xà.

Mọi cầu thủ khác đứng ngoài vòng cấm, sau chấm phạt đền, và cách chấm ít nhất 9,15 m. Đó là lý do có vòng cung ở mép vòng cấm.

Người sút phải đá bóng về phía trước; đánh gót cũng được nếu bóng vẫn đi về phía trước. Bóng vào cuộc khi được sút và di chuyển rõ ràng. Người sút không được chạm bóng lần nữa cho tới khi bóng chạm một cầu thủ khác.

Đá lại, tính hỏng hay phạt gián tiếp

Luật 14 xử lỗi theo nguyên tắc: phạt bên phạm lỗi, nhưng không lấy đi bàn thắng của bên không có lỗi.

Động tác giả trong lúc chạy đà vẫn hợp lệ; chỉ dừng lại sau khi đã chạy đà xong mới là lỗi. Thủ môn phạm lỗi khiến phải đá lại thì bị nhắc lần đầu trong trận, nhận thẻ vàng từ lần sau.

Chạm bóng hai lần: sửa đổi sau pha bóng của Julián Álvarez

Trước mùa 2025/26, người sút vô tình chạm bóng hai lần thì bàn thắng bị huỷ. Tháng 3/2025, ở loạt luân lưu Champions League giữa Atlético Madrid và Real Madrid, Julián Álvarez trượt chân, chạm bóng bằng cả hai chân rồi sút vào. Bàn thắng bị huỷ sau khi VAR xem lại.

Theo NBC, IFAB sau đó làm rõ Luật 14: phần cấm chạm hai lần chủ yếu nhắm tới người cố ý chạm lần hai. Từ tháng 6/2025, nếu người sút vô tình chạm hai lần và bóng vào lưới, quả phạt được đá lại. Nếu bóng không vào, đội phòng ngự được hưởng phạt gián tiếp, còn trong loạt luân lưu thì quả sút bị tính là hỏng.

Phạt đền ở phút cuối và trong số liệu mùa này

Luật 7 cho hiệp đấu kéo dài tới khi quả phạt đền được thực hiện xong, kể cả khi đã hết bù giờ. Trong trường hợp này, quả phạt kết thúc khi bóng dừng, ra ngoài, hoặc được một cầu thủ nào đó, kể cả người sút, chạm vào sau khi thủ môn đã cản.

7Bong đếm bàn thắng trong 311 trận của năm giải lớn châu Âu và V-League mùa 2026/27 tính đến 11/10/2026. Trong 949 bàn có ghi diễn biến chi tiết, 56 bàn đến từ chấm phạt đền, khoảng 6 %. Danh sách từng trận và người ghi bàn có ở trang kết quả bóng đá.

Tỷ lệ ấy cho thấy một quả phạt đền có sức nặng thế nào trong một trận ít bàn. Một quả bị thổi thường đủ đổi kết quả, và vì vậy VAR được phép xem lại mọi tình huống phạt đền, như giải thích ở bài VAR can thiệp khi nào.

Câu hỏi thường gặp

Phạt đền cách khung thành bao nhiêu mét? Chấm phạt đền cách vạch cầu môn 11 m, tức 12 yard, nằm ở giữa khung thành.

Thủ môn có được di chuyển trước khi bóng được sút không? Được di chuyển ngang trên vạch cầu môn, nhưng không được bước lên trước. Lúc bóng được sút, ít nhất một phần bàn chân phải chạm, ngang hoặc ở sau vạch.

Người sút có được đá bồi khi bóng bật ra từ cột không? Không, nếu bóng bật ra từ cột hoặc xà: người sút không được chạm bóng lần nữa cho tới khi bóng chạm một cầu thủ khác. Bóng bật ra từ thủ môn thì được đá tiếp, vì thủ môn tính là cầu thủ khác.