Luật chạm tay trong bóng đá: khi nào thành lỗi?

Không phải lần nào bóng chạm tay cũng là phạm lỗi. Luật 12 của IFAB, tổ chức soạn luật bóng đá, ghi đúng câu đó trước khi liệt kê ba trường hợp bị thổi: cố ý chạm bóng bằng tay, chạm bóng khi tay làm cơ thể to ra một cách không tự nhiên, và ghi bàn bằng tay hoặc ngay sau khi bóng chạm tay, kể cả vô tình.

Ngoài ba trường hợp ấy, bóng đập vào tay không bị phạt. Phần khó của luật nằm ở trường hợp thứ hai, nơi trọng tài phải phán đoán vị trí cánh tay có hợp lý với động tác của cầu thủ hay không.

Cánh tay bắt đầu từ đâu

Để xét lỗi chạm tay, IFAB lấy ranh giới trên của cánh tay ngang với đáy nách. Bóng chạm vai hay phần trên của cánh tay, cao hơn đường ấy, không tính là chạm tay.

Đây cũng là đường mà luật việt vị dùng để loại tay khỏi phép đo. Bài việt vị là gì giải thích vì sao tay và cánh tay không được tính khi kẻ đường việt vị.

Chạm tay thành lỗi trong trường hợp nào

Cố ý chạm bóng. Luật nêu ví dụ: đưa tay về phía bóng. Đây là trường hợp dễ nhất, vì động tác thể hiện rõ ý định.

Làm cơ thể to ra không tự nhiên. Cầu thủ bị coi là làm cơ thể to ra khi vị trí tay không phải hệ quả của động tác cơ thể trong tình huống đó, và cũng không biện minh được bằng động tác ấy. Luật viết thẳng: để tay ở vị trí như vậy, cầu thủ chấp nhận rủi ro bóng đập vào tay và bị thổi phạt.

Trên thực tế, trọng tài nhìn vào hai điều. Tay giơ cao hay dang rộng ra khỏi thân khi chắn cú sút hoặc đường chuyền thường bị thổi. Tay đang làm điểm tựa lúc ngã, hoặc vung tự nhiên theo nhịp chạy, thường được bỏ qua.

Ghi bàn bằng tay. Bóng vào lưới trực tiếp từ tay, hoặc ngay sau khi bóng chạm tay người ghi bàn, thì bàn thắng không được công nhận, dù chạm tay hoàn toàn vô tình. Quy định này áp dụng cả cho thủ môn: thủ môn ném bóng thẳng vào lưới đối phương cũng không thành bàn.

Đồng đội vô tình chạm tay trước khi ghi bàn

Luật từng khắt khe hơn. Trước tháng 7/2021, bàn thắng bị huỷ nếu bóng chạm tay một cầu thủ tấn công, dù vô tình, ngay trước khi đồng đội ghi bàn hay có cơ hội ghi bàn.

Ca gây tranh cãi lớn là bàn của Josh Maja cho Fulham trước Tottenham. Theo Cyprus Mail, bàn thắng bị VAR huỷ vì cú phá bóng của hậu vệ Tottenham đập vào cánh tay đang buông sát người của Mario Lemina, rồi bóng rơi tới chân Maja. Tháng 3/2021, IFAB sửa luật: chạm tay vô tình dẫn tới đồng đội ghi bàn hoặc có cơ hội ghi bàn không còn là lỗi.

Phần còn giữ nguyên là người ghi bàn. Nếu chính người ghi bàn chạm tay ngay trước khi sút vào, bàn thắng vẫn bị huỷ.

Chạm tay trong vòng cấm: phạt đền và thẻ phạt

Chạm tay là lỗi bị phạt trực tiếp. Xảy ra trong vòng cấm của đội phòng ngự thì đội tấn công được hưởng phạt đền; cách thực hiện quả phạt có ở bài phạt đền là gì.

Thẻ phạt đi kèm tuỳ hệ quả của pha chạm tay:

Thủ môn là ngoại lệ trong vòng cấm của đội mình: được dùng tay, và cố ý dùng tay chặn bàn thắng ở đó không bị thẻ đỏ. Ra ngoài vòng cấm, thủ môn chịu luật chạm tay như mọi cầu thủ khác.

Ngay trong vòng cấm, thủ môn vẫn có những lần không được cầm bóng: khi đồng đội cố ý chuyền về bằng chân, khi nhận trực tiếp từ quả ném biên của đồng đội, và khi đã thả bóng ra mà chưa ai chạm. Những lỗi này chỉ bị phạt gián tiếp, không thành phạt đền.

Ca Cucurella ở Euro 2024: khi chính UEFA nói trọng tài sai

Tứ kết Euro 2024 giữa Đức và Tây Ban Nha cho thấy đường ranh giới của luật chạm tay mong manh thế nào. Trong hiệp phụ, khi hai đội đang hoà 1-1, cú sút của Jamal Musiala đập vào tay hậu vệ Marc Cucurella trong vòng cấm. Trọng tài Anthony Taylor không thổi phạt đền, và VAR cũng không can thiệp.

Tháng 9/2024, theo beIN Sports, báo cáo của Uỷ ban trọng tài UEFA kết luận Đức đáng được hưởng phạt đền. Uỷ ban cho rằng tay Cucurella buông xuống sát thân, anh không làm cơ thể to ra và không kịp rụt tay trước khi bóng chạm, nhưng vẫn phải là phạt đền. Kết luận ấy đi ngược các hướng dẫn trước đó, và UEFA sau đó gửi chỉ dẫn mới cho trọng tài. Tây Ban Nha thắng trận ấy 2-1.

Ca này cho thấy luật chạm tay vẫn dựa nhiều vào phán đoán. VAR chỉ được can thiệp khi quyết định của trọng tài sai rõ ràng, nên những pha nằm ở ranh giới thường được để nguyên; giới hạn đó được giải thích ở bài VAR can thiệp khi nào. Tỷ số các trận có phạt đền do chạm tay vẫn được ghi đầy đủ trên trang kết quả bóng đá.

Câu hỏi thường gặp

Bóng chạm tay ngoài vòng cấm thì sao? Nếu là lỗi chạm tay, đội kia được đá phạt trực tiếp tại chỗ phạm lỗi. Cố ý chạm tay hoặc vô tình chạm tay để ngăn cơ hội ghi bàn rõ ràng ở ngoài vòng cấm thì người phạm lỗi nhận thẻ đỏ.

Bóng chạm vai có tính là chạm tay không? Không. IFAB lấy đáy nách làm ranh giới trên của cánh tay, nên vai và phần cao hơn đường ấy không thuộc cánh tay khi xét lỗi.

Bóng từ chân mình bật lên tay có bị thổi không? Luật không có ngoại lệ riêng cho trường hợp này. Trọng tài vẫn xét theo ba trường hợp: cố ý hay không, tay có làm cơ thể to ra không tự nhiên không. Tay sát thân khi bóng bật bất ngờ ở cự ly gần thường không bị thổi.