Pressing là gì trong bóng đá? Gegenpressing và chỉ số PPDA

Pressing là khi đội không có bóng chủ động lao vào áp sát người cầm bóng và các phương án chuyền của họ, để đoạt lại bóng thật nhanh thay vì lùi về chờ. Pressing càng cao, càng gần khung thành đối phương, thì bóng đoạt được càng gần cầu môn đối phương, nhưng khoảng trống bỏ lại phía sau cũng càng lớn.

Chữ này mượn từ tiếng Anh, nghĩa đen là “ép”. Trong bình luận tiếng Việt, người ta hay nói “đội chủ nhà pressing tầm cao”, “pressing tầm trung” hay “lùi sâu chờ phản công”. Ba cách nói ấy chỉ ba độ cao khác nhau của cùng một ý tưởng.

Pressing, gegenpressing và khối thấp

Pressing là cách một đội phòng ngự khi đối phương đang cầm bóng ổn định, ví dụ thủ môn đối phương phát bóng ngắn từ dưới lên. Các tiền đạo chặn đường chuyền vào giữa, ép người cầm bóng ra biên rồi cả khối dâng lên khép lại.

Gegenpressing, tiếng Đức nghĩa là “pressing ngược”, hay counter-pressing, là pressing ngay sau khi vừa mất bóng. Theo bảng thuật ngữ của Wikipedia, pressing được dùng khi đội đã ở thế phòng ngự, còn gegenpressing dùng ngay sau lúc mất bóng để đoạt lại tức thì. Lúc ấy đối phương vừa có bóng, đội hình của họ chưa kịp giãn ra để phản công, nên đó là thời điểm dễ đoạt bóng nhất.

Wikipedia ghi nhận Ralf Rangnick là người phát triển lối chơi này, và các đội của Jürgen Klopp, Thomas Tuchel là ví dụ điển hình.

Khối thấp là thái cực ngược lại: đội phòng ngự lùi rất sâu về phần sân nhà để thu hẹp khoảng trống, chấp nhận để đối phương cầm bóng. Đội đá khối thấp thường chờ cướp bóng ở gần vòng cấm của mình rồi phản công nhanh.

Đo pressing bằng chỉ số PPDA

Pressing khó đo vì nó là hành vi của cả đội, không phải một cú sút hay một đường chuyền. Chỉ số phổ biến nhất hiện nay là PPDA, viết tắt của passes per defensive action, tức số đường chuyền đối phương được thực hiện cho mỗi hành động phòng ngự.

Theo trang của Ngoại Hạng Anh, PPDA chỉ tính trên ba phần năm mặt sân gần khung thành đối phương: toàn bộ phần sân đối phương cộng thêm một phần năm phần sân nhà. Trong vùng ấy, lấy số đường chuyền của đối phương chia cho số hành động phòng ngự của đội không có bóng. Hành động phòng ngự gồm tắc bóng, cắt bóng, tranh chấp và phạm lỗi.

PPDA càng thấp thì pressing càng gắt: đối phương chỉ chuyền được ít lần đã bị tranh chặn. PPDA cao nghĩa là đội ấy để đối phương chuyền thoải mái ở phần sân trên.

Số liệu trên do trang Ngoại Hạng Anh dẫn. Khoảng cách giữa hai đầu bảng gần gấp đôi: đối thủ của Norwich được chuyền gần 17 lần mới gặp một pha tranh chặn, còn đối thủ của Barcelona chỉ khoảng 7 lần.

Cái giá của pressing tầm cao

Pressing tầm cao tốn sức. Cả đội phải chạy nước rút liên tục và phải dâng hàng thủ lên cao để giữ đội hình gọn, nên khoảng trống sau lưng trung vệ rất rộng. Một đường chuyền vượt tuyến thành công là đối phương có thể đối mặt thủ môn.

Lợi ích nằm ở vị trí đoạt bóng. Bóng đoạt được ở phần sân đối phương thường dẫn tới cơ hội ngay, khi hàng thủ đối phương chưa kịp về vị trí. Những cơ hội như vậy thường có giá trị bàn thắng kỳ vọng cao vì gần khung thành; chỉ số ấy được giải thích ở bài xG là gì.

Vì tốn sức, ít đội pressing gắt suốt 90 phút. Cách dùng phổ biến là pressing theo tín hiệu: đội chỉ lao lên khi đối phương chuyền về thủ môn, khi bóng tới một hậu vệ biên đang quay lưng, hay khi một đường chuyền bị lỗi nhịp. Lúc khác, đội lùi về giữ khối tầm trung.

Nhận ra pressing khi xem một trận

Không cần số liệu cũng có thể nhận ra đội nào đang pressing. Vài dấu hiệu dễ thấy:

• Khi thủ môn đối phương có bóng, có ba bốn cầu thủ đứng ngay ở mép vòng cấm của họ.
• Hàng thủ đội pressing đứng gần vạch giữa sân, đôi khi vượt qua.
• Đối phương liên tục phải phát bóng dài vì không chuyền ngắn được.
• Có nhiều pha đoạt bóng và phạm lỗi ở phần sân đối phương.

Pressing cũng giải thích một phần vì sao phong độ đội bóng dao động theo lịch thi đấu: tuần có ba trận thì đội pressing gắt dễ hụt hơi ở hiệp hai. Khi đánh giá chuỗi trận gần nhất, nên xét cả lịch dày hay thưa, như gợi ý ở bài cách xem phong độ 5 trận gần nhất. Các bài kiến thức khác về chiến thuật và chỉ số nằm ở chuyên mục kiến thức bóng đá.

Câu hỏi thường gặp

Pressing khác gegenpressing thế nào? Pressing là áp sát khi đối phương đang cầm bóng ổn định. Gegenpressing là áp sát ngay sau khi đội mình vừa mất bóng, để đoạt lại trước khi đối phương kịp phản công.

PPDA bao nhiêu là pressing mạnh? Không có ngưỡng chính thức. Ở mùa 2021/22, đội pressing gắt nhất 5 giải lớn có PPDA khoảng 7, còn đội ít pressing nhất khoảng 17; số càng thấp thì pressing càng gắt.

Đội pressing tầm cao có dễ thủng lưới không? Có rủi ro lớn hơn ở khoảng trống sau lưng hàng thủ, nhất là trước đối thủ có tiền đạo nhanh và người chuyền dài tốt. Bù lại, đội ấy đoạt bóng gần khung thành đối phương hơn.